افسانه‌های یهودی و خطر بزرگ

بخش یکم

اخطار پولُس رسول به تیموتائوس: وفاداری انحصاری به متن الهام‌شده.

تیموتائوس شاگرد نزدیک پولُس، شخصیتی دو‌رگه بود؛ از یک سو از امت‌ها و از سوی دیگر دارای ریشه‌ای یهودی. پولس تصریح می‌کند که ایمان کتاب‌محور تیموتائوس،نتیجهٔ تعلیم مادر و مادربزرگ اوست که از کودکی او را با «نوشته‌های مقدس» آشنا کرده بودند.
(۲ تیموتائوس ۱: ۵ ؛ ۳: ۱۵)

در همین چارچوب است که پولُس یکی از جدی‌ترین اخطارهای تاریخی خود را به تیموتائوس می‌دهد:
وفاداری مطلق به متن الهام‌شدۀ کتاب مقدس و پرهیز آگاهانه از هر متن، سنت یا تفسیری که خاستگاه الهی ندارد.

پولس به‌روشنی اعلام می‌کند که:
• تمامی نوشتار مقدس الهام خداست و
• همین نوشتار، مرد خدا را برای «هر عمل نیکو» از هر لحاظ، مجهز می‌سازد
(۲ تیموتائوس ۳: ۱۶–۱۷)

این تأکید نشان می‌دهد که پولس خطری واقعی و بالفعل را تشخیص داده بود:
نفوذ متون، تفاسیر و سنت‌هایی خارج از کتاب مقدس که به‌تدریج جای متن را می‌گیرند.

تهدیدهای مشخص در قرن اول میلادی از نگاه تاریخی پولس

بر اساس متون پولسی به ویژه (اول تیموتائوس و تیتوس) می‌توان سه گروهٔ مشخص از این تهدیدها را شناسایی کرد:

الف) میدراش‌های افراطی و داستان‌پرداز

این تفاسیر:
• خلاءهای متن را با روایت‌های تخیلی پر می‌کردند،
• انگیزه‌های پنهان، گفت‌وگوهای خیالی و جزئیات غیرمتنی می‌افزودند.

نمونه‌ها:
• داستان‌های گسترده دربارهٔ کودکی ابراهیم،
• مکالمات خیالی فرشتگان،
• جزئیات غیرکتاب‌مقدسی دربارهٔ آدم، حوا و شیطان.

این دسته روایت‌ها بعدها در میدراش‌ها و تلمود ربانی تثبیت شدند، ولی ریشهٔ آن‌ها به سنت شفاهی پیشاتلمودیِ قرن یکم بازمی‌گردد؛ همان فضایی که پولس با آن درگیر بود.


ب) «نسب‌نامه‌های بی‌پایان»

پولس به روشنی از« افسانه‌ها ونسب‌نامه‌های بی‌پایان» نام می‌برد (۱تیموتائوس ۱: ۴)

این عبارت به:
• شجره‌نامه‌های نمادین یا عرفانی،
• پیوند دادن شخصیت‌های کتاب مقدس به فرشتگان یا نیروهای آسمانی،
• و استفاده از تبار برای کسب اقتدار روحانی، اشاره دارد.

پولس این رویکرد را مستقیماً رد می‌کند، زیرا:

هویت ایماندار نه در تبار، نه در قومیت، بلکه در مسیح تعریف می‌شود
(مقایسه کنید با غلاطیان ۳: ۲۸)


ج) فرامین انسانی که جای وحی را می‌گیرند.

پولس، «افسانه‌های یهودی» را در کنار «فرامین انسان‌هایی که از حقیقت، روی می‌گردانند» قرار می‌دهد. (تیتوس ۱: ۱۴)

به عبارت دیگر، سنت‌هایی که منشأ انسانی دارند ولی با اقتداری الهی، تحمیل می‌شوند.

این درست، همان خطری است که عیسی نیز درباره‌اش هشدار داد:
جایی که سنت انسان جای فرمان خدا را می‌گیرد (مرقس ۷: ۷-۹)

پیامدهای الهیاتی این افسانه‌ها

از دیدگاه تاریخی و الهیاتی، این جریان‌ها سه پیامد خطرناک داشتند
۱) تمرکز از مسیح برداشته می‌شد و ایمان از عمل نجات‌بخش خدا به »دانش پنهان« منتقل می‌گردید.
۲) نخبه گرایی روحانی شکل می‌گرفت و تنها کسانی که به افسانه‌ها یا نسب‌نامه‌ها دسترسی داشتند، خود را برتر می‌دیدند.
۳) زمینه برای گنوسیسم فراهم می‌شد و جریانی که در سدۀ یکم و سدۀ دوم میلادی به‌سرعت رشد کرد، کلیسا را تهدید می‌نمود.

از این رو پولس بارها تأکید می‌کند:
• از افسانه‌ها بپرهیز. (۱ تیموتائوس ۴:۷)
• به سخنان سالم بچسب،
• و در آنچه «نوشته شده، بمان»

از نظر پولس رسول:
• خطر تنها از سوی فلسفهٔ یونانی نبود؛
• بلکه افسانه‌های یهودی و سنت‌های غیرالهامی تهدیدی عمیق‌تر و خزنده‌تر به شمار می‌آمدند،
زیرا با نام »تفسیر»، «سنت مقدس« یا »دانش روحانی« وارد می‌شدند، اما وفاداری به متن الهام‌شده را تضعیف می‌کردند.

اخطار پولس به تیموتائوس، اخطاری صرفاً شخصی یا گذرا نیست؛
بلکه یک اصل همیشگی برای کلیسا است:
وفاداری انحصاری به کتاب مقدس در برابر هر متن، سنت یا تفسیری که خود را هم‌سنگ وحی می‌نشاند.


بهروز صادق خانجانی


منابع:
کتاب مقدس
• The Holy Bible. New Revised Standard Version. Grand Rapids: Zondervan, 1989.
(ارجاعات: 2 Tim 1:5; 3:15–17; 1 Tim 1:4; 4:7; Titus 1:14; Gal 3:28; Mark 7:7–9)

منابع پژوهشی
• Bauckham, Richard. Jesus and the Eyewitnesses. Grand Rapids: Eerdmans, 2006.
• Hengel, Martin. Judaism and Hellenism. Philadelphia: Fortress Press, 1974.
• Sanders, E. P. Paul and Palestinian Judaism. Minneapolis: Fortress Press, 1977.
• Wright, N. T. Paul and the Faithfulness of God. Min neapolis: Fortress Press, 2013.
• Dunn, James D. G. The Theology of Paul the Apostle. Grand Rapids: Eerdmans, 1998.

✍️  کشیش بهروز خانجانی