با فعال‌سازی نوعی ژن، اعضای بدن انسان مجدداً می‌توانند رشد کنند

بازسازی اندام‌های بدن انسان، تا همین اواخر، بیشتر در قلمرو علم تخیلی قرار داشت، اما اکنون به‌لطف پیشرفت‌های ژنتیکی، سلول‌های بنیادی و مطالعات دقیق بر روی حیوانات باززاینده نظیر آکسلوتل، به یک امکان علمی در حال تبدیل شدن است. این حیوان آبزی می‌تواند اندام‌هایی چون پا، دم، قلب و حتی بخش‌هایی از مغز و نخاع را به‌صورت کامل و بدون نقص بازسازی کند. راز این توانایی خارق‌العاده در فعال‌سازی ژن‌هایی مانند Hand2 نهفته است؛ ژنی که مسیر رشد و جهت‌گیری صحیح سلول‌ها را در فرآیند بازسازی کنترل می‌کند. جالب آن‌که ژن Hand2 در بدن انسان نیز وجود دارد، اما به‌صورت غیرفعال یا بسیار محدود عمل می‌کند.

دانشمندان در سال ۲۰۲۵ توانستند نشان دهند که این ژن می‌تواند سلول‌ها را در سمندر به‌گونه‌ای هدایت کند که اندام‌های از دست‌رفته دقیقاً با همان ساختار پیشین بازسازی شوند. این یافته درهای جدیدی به سوی مهندسی زیستی باز کرده است، زیرا نشان می‌دهد ممکن است بتوان با تحریک ژنتیکی یا مهندسی سلول‌ها، توانایی بازسازی را در بدن انسان نیز فعال کرد. در کنار آن، استفاده از سلول‌های بنیادی برای تولید ساختارهای بافتی بر روی داربست‌های زیستی و چاپگرهای زیستی سه‌بعدی، امروزه یکی از مسیرهای بسیار جدی در آزمایشگاه‌های پیشرفتهٔ زیست‌فناوری جهان به‌شمار می‌آید. پژوهش‌ها در حال پیشروی به‌سمتی هستند که ابتدا بازسازی بافت‌های ساده‌تری مانند پوست، عضله یا غضروف در سطح بالینی امکان‌پذیر شود.

با این حال، مسیر دستیابی به بازسازی کامل اندام‌های پیچیده در انسان، با چالش‌هایی اساسی مواجه است؛ از جمله کنترل دقیق تقسیم و تمایز سلولی، پیشگیری از رشدهای ناخواسته مانند تومور، ایجاد اتصال صحیح با شبکه‌های عصبی و عروقی، و یکپارچه‌سازی عملکردی اندام بازسازی‌شده با سایر بخش‌های بدن. اما روند پیشرفت در این حوزه چنان سریع است که دانشمندان بر این باورند در دهه‌های آینده، شاهد نخستین موارد بازسازی کنترل‌شدهٔ اندام‌هایی چون انگشت یا گوش در انسان خواهیم بود. اگرچه بازسازی اعضایی مانند دست یا چشم هنوز در مرحله پژوهشی است، اما دیگر نمی‌توان آن را صرفاً رؤیایی تخیلی دانست؛ بلکه باید آن را آینده‌ای علمی دانست که به‌آرامی در حال نزدیک شدن به واقعیت است.

bioengineer.org