دونالد ترامپ چند روز پرکار را پشت سر گذاشت. او تهدید کرد سه میلیارد دلار بودجه تحقیقاتی هاروارد را به مدارس فنی و حرفهای منتقل خواهد کرد. سپس کاخ سفید نامهای به سازمانهای فدرال فرستاد و به آنها دستور داد قراردادهای حدود ۱۰۰ میلیون دلاری دولت با هاروارد را بازبینی کنند و در صورت امکان، «فروشندگان جایگزین» پیدا کنند. روز بعد نیز ترامپ درباره این موضوع صحبت کرد.
او در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «هاروارد باید خودش را اصلاح کند. هاروارد دارد به کشور ما بیاحترامی بزرگی میکند و هرچه پیشتر میرود، بیشتر در این باتلاق فرو میرود.»
این دستورات، در کنار تلاشهای دیگر دولت – مثل توقف بیش از سه میلیارد دلار بودجه تحقیقاتی و تعلیق ثبتنام دانشجویان خارجی در هاروارد – حملهای مستقیم به یکی از معتبرترین و ثروتمندترین موسسات آموزش عالی آمریکا به شمار میرود.
حتی اگر برخی از این اقدامات در دادگاهها متوقف یا لغو شوند – که بعضی همین حالا هم معلق شدهاند – تاثیر آنها در سراسر سیستم آموزش عالی آمریکا به وضوح احساس میشود.
گرگ ولفسون، رئیس انجمن استادان دانشگاههای آمریکا میگوید: «آنها هر روز چندین کار مختلف انجام میدهند و بعضی از این کارها بیسروصدا در حال اجراست. اما مهمتر از همه دارند فرهنگ را تغییر میدهند، دارند آدمها را تغییر میدهند.»
منبع تصویر،Getty Images
توضیح تصویر،یک دانشجو میگوید: «اگر این اتفاق برای هاروارد بیفتد، میتواند برای هر دانشگاهی در آمریکا رخ بدهد»
در مراسم فارغالتحصیلی هاروارد که روز پنجشنبه برگزار شد، دانشجویان گفتند در فضای دانشگاه «نگرانی مشهودی» وجود دارد.
یکی از فارغالتحصیلان که تبعه بریتانیا است و به دلیل نگرانی از تهدید وضعیت ویزای کاریاش در آمریکا نخواست نامش فاش شود، میگوید: «مردم کموبیش میدانستند ترامپ قصد انجام چنین کارهایی را دارد، اما وقتی واقعا اتفاق افتاد، شوکه شدند. مثل استفاده از گزینه هستهای است.»
او اضافه میکند: «اگر این اتفاق برای هاروارد بیفتد، میتواند برای هر دانشگاهی در کشور رخ دهد.»
اما پیامدهای این درگیری آشکار میان هاروارد و ترامپ، خیلی فراتر از مدیریت یک دانشگاه برتر آمریکاست. آیا اقداماتی که ترامپ انجام میدهد، آن طور که برخی میگویند، تازهترین و جاهطلبانهترین گام محافظهکاران برای تضعیف برخی از پایههای سنتی حمایت از حزب دموکرات نیست؟
اگر چنین باشد، دانشگاه به میدان نبردی تعیینکننده در شکل دادن به چشمانداز فرهنگی و سیاسی آمریکا بدل شده است.
اتهامات یهودستیزی و جانبداری
ترامپ و دولتش برای اقدامات خود دلایل متعددی بیان کردهاند، از جمله این که تعداد استادان محافظهکار در میان اعضای هیئت علمی هاروارد را کم دانستهاند، به علاوه اظهاراتی درباره پذیرش بیش از حد دانشجویان خارجی و روابط مالی با چین.
اما به گفته کاخ سفید، علت فوری و اصلی این اقدامات، ظاهرا ناتوانی مدیریت در برخورد با یهودستیزی در محوطه دانشگاه بوده، به ویژه در پی اعتراضهای ضد اسرائیلی که از زمان آغاز جنگ غزه در دانشگاههای سراسر آمریکا شکل گرفته است.
در دسامبر ۲۰۲۳، روسای سه دانشگاه برجسته، از جمله کلودین گی، رئیس وقت هاروارد، هنگام پاسخ به این سوال که آیا دعوت به «نسلکشی یهودیان» ناقض آییننامههای ضد آزار و اذیت دانشجویان محسوب میشود یا نه، دچار مشکل شدند و این امر موجی از انتقادها را به راه انداخت.
دکتر گی، که در جلسه استماع کنگره درباره یهودستیزی در محوطه دانشگاههای آمریکا با این پرسش روبرو شد، در پاسخ گفت این موضوع به پسزمینه وقایع بستگی دارد. او بعدا عذرخواهی کرد و به روزنامه دانشجویی گفت: «وقتی کلمات باعث تشدید رنج و درد میشوند، نمیدانم چه احساسی جز تاسف میشود داشت.»
منبع تصویر،Getty Images
توضیح تصویر،کلودین گی، رئیس پیشین دانشگاه هاروارد
در کارزار انتخاباتی سال گذشته، ترامپ قول داده بود که بودجه فدرال و اعتبارسنجی دولتی دانشگاههایی را که به گفته او درگیر «تبلیغات یهودستیزانه» هستند، قطع کند. پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه، او اجرای این وعده را آغاز کرد.
چندین دانشگاه – از جمله دانشگاه کلمبیا که شاهد برخی از شدیدترین اعتراضها بود – پذیرفتند تغییرات گستردهای در قوانین امنیتی دانشگاه و نظارت بیشتر بر دانشکدههای مطالعات خاورمیانه، جنوب آسیا و آفریقا اعمال کنند.
در ماه آوریل، دانشگاه هاروارد نتایج بررسی گروه ویژهای را (که پیش از انتخابات ترامپ مامور این کار شده بود) درباره یهودستیزی و تبعیض ضد مسلمانان در محوطه این دانشگاه منتشر کرد. این گزارش نشان داد بسیاری از دانشجویان یهودی و مسلمان با تبعیض، طردشدگی و بیگانگی از محتوای درسی و جامعه دانشگاهی مواجه هستند.
با این حال خواستههای دولت ترامپ فراتر از رسیدگی به موضوع یهودستیزی است. «گروه ویژه مشترک برای مقابله با یهودستیزی» در نامهای به دانشگاه، فهرستی بلندبالا از تغییراتی را مطرح کرده که هاروارد باید آنها را اجرا کند، از جمله پایان دادن به برنامههای تنوع، اصلاح نظام پذیرش و استخدام، بررسی دیدگاههای دانشجویان خارجی نسبت به «ارزشهای آمریکایی» و گسترش و حفاظت از «تنوع دیدگاهها» در میان دانشجویان و استادان.
منبع تصویر،Getty Images
توضیح تصویر،ترامپ وعده داده بود که بودجههای فدرال و اعتبارسنجی دولتی را برای دانشگاههایی که به گفته او درگیر «تبلیغات یهودستیزانه» هستند، قطع کند
استراتژی شوک و وحشت ترامپ، یعنی وارد کردن فشار سریع و پرقدرت، بسیاری را در حوزه آموزش عالی غافلگیر کرده است؛ کسانی که هرگز تصور نمیکردند دامنه این درخواستها یا قدرت پشت آنها به این اندازه باشد.
آقای ولفسون میگوید: «مسئله اصلا آموزش عالی نیست. آموزش عالی یکی از اهرمهایی است که آنها آن را برای تغییر جامعه حیاتی میدانند.»
اما توانایی برای ایجاد تغییر بلندمدت، تا حد زیادی به این بستگی دارد که آیا اکثریت دانشگاههای آمریکا تصمیم میگیرند خواستههای دولت را بپذیرند یا مثل هاروارد در مقابل آن میایستند و میجنگند.
جنگی فراگیر
اگرچه هاروارد مهمترین هدف اقدامات دولت ترامپ بوده و در مقاومت خود بیش از بقیه به چشم آمده، اما تنها یکی از چندین دانشگاه سرشناس آمریکاست که با کاهش بودجه یا تحقیقات رسمی مواجه شدهاند.
دانشگاههای پرینستون و پنسیلوانیا گزارش دادهاند که دولت صدها میلیون دلار از بودجههای تحقیقاتی آنها را معلق کرده است. وزارت آموزش آمریکا تحقیقات رسمی درباره ده دانشگاه را به اتهام یهودستیزی آغاز کرده و به دهها دانشگاه دیگر هشدار داده است که ممکن است آنها هم با تحقیقات مشابهی روبهرو شوند. همچنین، این وزارتخانه در حال بررسی ۵۲ دانشگاه برای اجرای غیرقانونی برنامههای مبتنی بر نژاد است.
از دید برخی مجموع این اقدامات، به معنای جنگی فراگیر علیه آموزش عالی نخبهگرا از سوی دولت ترامپ است، تلاشی برای بازسازی دانشگاهها با تصویری سازگارتر با ارزشهای محافظهکارانه. از نگاه گروهی دیگر اما، این اصلا چیز بدی نیست.
چارلی کِرک، بنیانگذار گروه محافظهکار «ترنینگ پوینت آمریکا»، در مصاحبهای با فاکسنیوز گفت: «دانشگاهها دنبال کشف دانش نیستند؛ آنها به زور در حال تحمیل دیدگاه چپگرایانه به جامعه هستند. ما اینجا هستیم تا این وضعیت را تغییر دهیم.»
منبع تصویر،Getty Images
توضیح تصویر،چارلی کرک، بنیانگذار گروه محافظهکار «ترنینگ پوینت آمریکا»، معتقد است دانشگاهها دیدگاههای «چپگرایانه» را تحمیل میکنند
بسیاری از محافظهکاران مدتهاست که محوطههای دانشگاهی آمریکا را بستر شستوشوی مغزی لیبرالی میدانند؛ از جنبش ضد جنگ چپگرا در دهه ۱۹۶۰ تا «نزاکت سیاسی» دهه ۱۹۹۰، جنبش ضدسرمایهداری «اشغال والاستریت» در دهه ۲۰۰۰، یا جنبش «جان سیاهپوستان مهم است» و اعتراضهای ضد اسرائیلی در سالهای اخیر.
نظرسنجیها هم شکاف روشنی میان باورها و دیدگاههای کسانی که در دانشگاه تحصیل کردهاند و آنها که نکردهاند، نشان میدهد. در نظرسنجی اخیر شرکت سیویکس، نظر کسانی که دانشگاه نرفتهاند، در مورد عملکرد ترامپ تقریبا مساوی بود: ۴۹ درصد ناراضی و ۴۷ درصد راضی.
اما فارغالتحصیلان دانشگاهها نظر متفاوتی داشتند: ۵۸ درصد ناراضی و تنها ۳۸ درصد راضی.
ریک هس پژوهشگر ارشد و مدیر مطالعات سیاستهای آموزشی در موسسه آمریکن اینترپرایز، میگوید: «فکر میکنم بخش زیادی از این واکنشها ناشی از این احساس است که دانشگاهها به نمادهای آمریکای آبی [دموکراتها] تبدیل شدهاند و این اتفاقات پیامد آن است.»
دانشگاهها «خودشان این شرایط را به وجود آوردند»
به گفته آقای هس در سالهای اخیر سیستم آموزش عالی آمریکا به شدت وابسته به دولت وابسته و متکی به بودجههای دولتی شده است.
او میگوید تیم جدید ترامپ در واقع همان اهرمهای کنترلی را به کار گرفته که دولتهای دموکرات پیشین – از جمله از طریق تحقیقات حقوق مدنی، قوانین ضد تبعیض فدرال و کنترل بر بودجهها – استفاده میکردند.
او میافزاید: «با توجه به سبک معمول ترامپ، کاملا روشن است که این اهرمها را تا آخرین حد ممکن به کار گرفتهاند.»
و حالا ضمانتهای قانونی و قواعد حفاظتی کمتری نسبت به دوره ریاست جمهوری جو بایدن و باراک اوباما وجود دارد.
هس میگوید: «این هم تکامل است و هم انقلاب.»
اما به نظر او، این اتفاقات نتیجه رویکرد دانشگاههاست که در دوره نخست ترامپ آشکارا سیاسی شدند و دانشگاههای نخبهگرا را به چهره آموزش عالی آمریکا تبدیل کردند.
او میگوید: «بهای دریافت سالانه میلیاردها دلار مالیات این است که این موسسات، هم باید به وعدههایی که دادهاند – مثل اجرای قوانین حقوق مدنی – پایبند باشند و هم به ماموریتی پایبند بمانند که به طور مشخص خدمت به کل کشور است.»
قطع بودجه فدرال دانشگاهها شاید چالشی جدید برای آموزش عالی باشد، اما برخی معتقدند این تنها یک مرحله از تلاش محافظهکاران برای تضعیف ستونهای اصلی قدرت لیبرالهاست.
پیش از آنکه ترامپ در سه دوره انتخابات ریاستجمهوری نامزد شود و بتواند حمایت رایدهندگان طبقه کارگر سفیدپوست را جلب کند، نفوذ اتحادیههای کارگری – که زمانی منبع مهم تأمین نیروهای داوطلب و بودجه برای حزب دموکرات بودند – در اثر ترکیبی از قوانین و احکام دادگاهها به شدت کاهش یافته بود.
اصلاحات قضایی در سطح ایالتی هم مبالغ کلانی را که وکلای دعاوی میتوانستند به صندوقهای مالی دموکراتها بریزند، محدود کرده است. علاوه بر این، تلاشهای مداوم برای کوچک کردن نیروی کار دولتی – که در دوره کاهش گسترده بودجههای دولتی از سوی ایلان ماسک به اوج رسید – یکی دیگر از پایگاههای سنتی دموکراتها را تضعیف کرده است.
با این حال، آقای ولفسون نگران است که اگر برخی از این اقدامات دولت ترامپ به صورت کامل اجرا شود، دستاورد مهمتری از دست برود.
او میگوید: «این واقعیت که ما دانشگاههای چندنژادی، چندفرهنگی و چندملیتی داریم، یک موهبت است. این مسئله، باعث شکلگیری جوامع و اندیشههای بسیار متنوعی میشود.»
دانشگاههای مشهور چگونه مقاومت کردند؟
دانشگاه هاروارد که شاید بیش از هر چیز با دانشکده حقوق مشهورش شناخته میشود، دادگاهها را به ابزار اصلی خود برای مقابله با فشار ترامپ تبدیل کرده است.
روز پنجشنبه، یک قاضی فدرال به صورت نامحدود، تلاشهای دولت برای جلوگیری از صدور ویزا برای دانشجویان خارجی جهت تحصیل در این دانشگاه را متوقف کرد.
این دانشگاه همچنین از دولت ترامپ به دادگاه شکایت کرده تا مانع از لغو بیش از ۲.۲ میلیارد دلار بودجه فدرال شود. این پرونده همچنان در جریان است.
دانشگاه هاروارد در شکایت خود به دادگاه فدرال ماساچوست نوشت: «انتخابی که پیش روی هاروارد و سایر دانشگاهها گذاشته شده، کاملا روشن است: یا اجازه دهید دولت همه جنبههای دانشگاه شما را زیر نظر بگیرد یا این خطر را بپذیرید که دانشگاه نتواند به پیشرفتهای پزشکی، کشفیات علمی و راه حلهای نوآورانه دست پیدا کند.»
منبع تصویر،Getty Images
توضیح تصویر،نظرسنجیها نشان میدهد اکثریت مردم آمریکا از دانشگاهها حمایت میکنند و با کاهش بودجههای پیشنهادی ترامپ مخالفاند
آلن گاربر، رئیس دانشگاه هاروارد، در مصاحبهای از این دانشگاه دفاع کرده و گفته است هاروارد در پایبندی به «آموزش و حقیقت» مصمم خواهد بود.
او گفت: «هاروارد یک نهاد بسیار قدیمی است، بسیار قدیمیتر از خود آمریکا. از زمانی که ایالات متحده آمریکا وجود داشته، هاروارد هم بر این باور بوده که نقش آن خدمت به ملت است.»
ترامپ هم در مقابل، واکنش تندی نشان داد: «هاروارد میخواهد بجنگد. میخواهند نشان دهند چقدر باهوشاند ولی دارند بدجوری شکست میخورند.»
رخنه در دیوارهای برج عاج
نظرسنجیها نشان میدهد پایگاه سیاسی ترامپ از این تلاشها و پیام آن پشتیبانی میکند. اما همین نظرسنجیها میگوید اکثریت مردم آمریکا حامی دانشگاههای آمریکایی هستند و با طرح دولت برای کاهش بودجه آنها مخالفاند.
فارغ از نظرسنجیها، عملی کردن چنین تغییر بنیادی در نظام آموزش عالی آمریکا – حتی با همه ابزارهایی که دولت فدرال در اختیار دارد – کاری دشوار خواهد بود.
با این حال، به گفته آقای ولفسون، ترمیم آنچه او «آسیب به استقلال علمی» میخواند نیز به همان اندازه دشوار خواهد بود.
تعداد فزایندهای از اعضای انجمن استادان دانشگاههای آمریکا از پیامدهای بیان دیدگاههای سیاسی یا انجام تحقیقاتی که خوشایند دولت نیست، نگران هستند.
ولفسون میگوید: «این تخریب، واقعی است. حتی اگر دادگاهها دخالت کنند، باز هم پروژه آموزش عالی در این کشور به شدت تضعیف میشود، آنهم به خاطر حرکتهای بیپروا و بیمحابای ترامپ.»
اما ریک هس که سالهاست خواهان اصلاحات محافظهکارانه در سیستم آموزشی است، کمتر نگران است. او معتقد است رویکرد شتابزده و بیبرنامه ترامپ – از جمله صحبتهای هفته گذشتهاش – احتمالا به اندازه یک برنامه اصلاحات منسجم و نظاممند در دانشگاههای آمریکا موثر نخواهد بود.
آقای هس میگوید: «این یک آزمایش بلندپروازانه است. این که آیا به استراتژی موفقی ختم میشود یا نه، سوالی است که پاسخ آن مشخص نیست.»
اما یک چیز کاملا روشن است: حتی اگر دانشگاههای آمریکا در برابر اقدامات ترامپ مقاومت کنند یا از آن جان سالم به در ببرند، دیگر در برابر جنگ سیاسی و بیرحمانهای که در آمریکا جریان دارد، مصون نخواهند بود. دیوارهای «برج عاج» شکسته است، فارغ از این که عاملان آن را مهاجم بنامند یا نجاتبخش.
