امروزه این ادعا مطرح میشود که “کلیسای ایران” بدعتی است که رویاروی “سنت تثلیث” که در درازای تاریخ، مورد پذیرش کلیسا بوده است، ایستادگی میکند.
برای سنجش درستی این ادعا، باید به #تاریخ_کلیسا مراجعه کنیم.
✳️ گروهی از نویسندگان مسیحی هستند که از آنها به عنوان #پدران_کلیسا یاد میشود.
❗️در سدۀ دوم میلادی #جاستین_شهید که در شمار پدران کلیسا است، دربارۀ الوهیت مسیح چنین میگوید:
«خدا و خداوند دیگری هست که جایگاه آنها پایینتر از آفریدگار همه چیز است…»
(#گفتگو_با_تروفون گفتار ۵۶ بند ۴).
✳️ در همین راستا #هیپولیتوس_قدیس که در میان سدههای دوم و سوم میزیست، دربارۀ مسیح میگوید:
«انسان هستی، چون خواستۀ خدا چنین است. او میتوانست تو را چون لوگوس یا کلام بسازد… پس اگر میخواهی خدا شوی از آفریدگار خویش اطاعت کن…»
(در رد سلسیوس گفتار ۵ بند ۳۹).
✅ اگرچه نقش #هیپولیتوس در مبارزه با حالتگرایی ستودنی است ولی دیدگاه او در واقع، تشکیک در #الوهیت_مطلق مسیح خداوند است.
نظر شما در این باره چیست؟
✅ دیدگاه این پدران کلیسای سنتی، از آنچه که امروزه به عنوان آموزههای تثلیثی میشناسیم فرسنگها فاصله دارد و بیشتر تداعیکنندۀ نگرش گروه #شاهدان_یهوه است و نه تثلیث عددی.
✅ بیایید به گردش خود در تاریخ ادامه دهیم…
✳️ #ترتولیان نخستین نویسندۀ غربی است که واژۀ تثلیث را به کار برد. او یکی از معاصران #هیبپولیت بود. ترتولیان در تبیین دیدگاه خود دربارۀ تثلیث چنین مینویسد:
❗️«زمانی گناهی نبود که خدا جایگاه داور داشته باشد، به همین ترتیب زمانی پسری نبود که خدا پدر او باشد…».
(در رد #هرموگن Hermogène، گفتار سوم»
پس ترتولیان بر این باور بود که پسر، در مقطعی از زمان، نبوده است.
✳️ مطابق #اعتقادنامه_نیقیه_قسطنطنیه هر کس که چنین ادعایی نماید، ملعون است.
✅ دربارۀ برابری اقنوم ثلاثه چطور؟
باز هم در اینجا گفتنی است که ترتولیان، پسر را با پدر برابر نمیدانست. او در این زمینه در رد حالتگرایی چنین مینویسد:
✳️ «پدر در بزرگی از پسر متمایز است. والد از مولود متمایز است و فرستنده از فرستاده…»
(در رد #پراکسئاس گفتار ۹)
✅ گفتنی در این زمینه بسیار است ولی به همین چند نقل قول بسنده میکنیم. چنانکه میبینید دستکم تا سدۀ دوم، نه تنها اجماع کاملی دربارۀ تعریف تثلیث، نبوده است بلکه بعضی از پدران کلیسا دیدگاههایی مطرح میکردند که مورد پذیرش آریوسیها و شاهدان یهوه میباشد.
شاید بگویید که همه چیز در شوراهای نیقیه تبیین شد…
✅ اتفاقا چنین نشد.
در #شورای_نیقیه کسانیکه پسر را همذات با پدر نمیدانستند محکوم شدند ولی واقعیت این است که درست پس از شورای نیقه، یکی از #پدران_نیقیه به نام #مارکلوس آنکارا به حالتگرایی متهم شد و به غرب فرار کرد.
✅ واقعیت این است که میشد به چند قرائت، اعتقادنامه نیقیه را خواند. پس هم حالتگرایان و هم سهگانهپرستان، با آن مشکل نداشتند.
✅ اختلاف میان غرب و شرق چنان بود که #کلیسای_غرب یا #کلیسای_لاتین ناگزیر متن شورای نیقیه را ویرایش کرد و جمله معروف به «#فیلیوکوه» به معنی «و از پسر» دربارۀ صدور روحالقدس را افزود. برپایۀ دیدگاه کلیسای یونانی شرقی «روحالقدس» تنها از پدر صادر شده است.
✅ شاید از دیدگاه شما این تنها یک عبارت یا جملۀ ساده باشد ولی پشت این عبارت ساده، اختلافات ژرفی میان دیدگاههای غرب و شرق نهفته است.
این مسئله چنان دارای اهمیت است که کلیساهای #ارتودوکس_شرقی و #کاتولیک_رومی به خاطر آن از همدیگر دور شدند. آنها در گذشته حتی یکدیگر را #تکفیر نیز کرده بودند.
✅ امروزه اعتقادنامه نیقیه قسطنطنیه به دو شکل قرائت میشود.
هر ادعایی دربارۀ وجود اجماع تاریخی (در هر زمینهای که باشد)، به آسانی میتواند مورد چالش قرار بگیرد.
با قاطعیت میشود گفت این ادعا در حد یک افسانه است و بس و حقیقتی در آن نیست.
✅ بر هر ایماندار مسیحی است که به جای تکیه بر این اسناد مبهم و انسانی، تنها و تنها #کلام_خدا را مرجع خود قرار دهد.
کلام خدا چه میگوید:
📜 «بشنوی ای اسراییل، یهوه خدای ماست، یهوه یکتاست…»
(تثنیه ۶ : ۴)
✍️ کشیش فیروز خانجانی